Od legendarnych początków dynastii Piastów, przez potęgę Jagiellonów, aż po czasy królów elekcyjnych i upadek Rzeczypospolitej. Poznaj biografie, daty i najciekawsze fakty z życia polskich monarchów.
Pierwszy historyczny władca
Twórca państwowości polskiej. W 966 r. przyjął chrzest, wprowadzając Polskę w krąg kultury zachodniej i łacińskiej Europy.
Do dziś historycy spierają się o jego pochodzenie – niektórzy sugerują wikińskie korzenie ze względu na powiązania drużyny Mieszka ze Skandynawią.
Pierwszy król Polski
Syn Mieszka I. Wybitny wódz i strateg. Zorganizował Zjazd Gnieźnieński (1000 r.), a tuż przed śmiercią w 1025 r. koronował się na króla.
Jego przydomek "Chrobry" oznacza kogoś dzielnego, walecznego i potężnego. Prowadził zwycięskie wojny z Cesarstwem Niemieckim.
Wskrzesiciel państwa
Po okresie kryzysu i pogańskich buntów, z pomocą cesarstwa odbudował zrujnowane państwo piastowskie i przeniósł stolicę do Krakowa.
Musiał płacić trybut Czechom ze Śląska, ale w zamian udało mu się odzyskać Mazowsze z rąk samozwańczego władcy Miecława.
Tragiczny król
Zrekonstruował polskie królestwo (koronacja w 1076 r.). Znany z hojności dla kościoła, ale i z konfliktu z biskupem krakowskim Stanisławem.
Kazał zabić biskupa Stanisława, za co wybuchł bunt możnych, który zmusił króla do ucieczki na Węgry, gdzie zmarł w tajemniczych okolicznościach.
Zjednoczyciel rozbicia
Uparty i wytrwały książę, który po prawie 200 latach rozbicia dzielnicowego zjednoczył główne ziemie polskie i koronował się w 1320 roku.
Jego przydomek wziął się prawdopodobnie od niskiego wzrostu (łokieć to ówczesna miara – ok. 60 cm), choć nadrabiał to ogromnym uporem.
Zastał drewnianą, zostawił murowaną
Ostatni władca z dynastii Piastów. Skupił się na dyplomacji, gospodarce i obronności. W 1364 r. ufundował Akademię Krakowską.
Miał liczne romanse i aż cztery żony, jednak z żadnego ze związków małżeńskich nie doczekał się legalnego męskiego potomka.
Król dwóch narodów
Siostrzeniec Kazimierza Wielkiego. Wprowadził unię personalną z Węgrami. Nadał szlachcie polskiej przywilej koszycki w zamian za sukcesję dla córki.
Rzadko bywał w Polsce, krajem w jego imieniu rządziła matka – królowa Elżbieta Łokietkówna.
Król Polski (Kobieta-Król)
Koronowana oficjalnie jako "król" (rex). Doprowadziła do chrystianizacji Litwy poprzez małżeństwo z Jagiełłą. Wielka mecenaska kultury.
Słynęła z urody i wysokiego wzrostu (ok. 180 cm). Po śmierci, ze względu na pobożne życie, została kanonizowana przez Jana Pawła II.
Zwycięzca spod Grunwaldu
Wielki Książę Litewski, założyciel dynastii Jagiellonów. Poślubił Jadwigę Andegaweńską. Pokonał zakon krzyżacki w 1410 roku.
Władysław Jagiełło uwielbiał przebywać w lasach, polowania i prawdopodobnie nigdy nie pił alkoholu, ograniczając się do czystej wody.
Król, który poległ
Starszy syn Jagiełły, objął tron jako dziesięciolatek. Został także królem Węgier i poprowadził wielką krucjatę antyturecką.
Zginął w wieku zaledwie 20 lat w bitwie pod Warną (stąd przydomek). Jego ciała (i odciętej przez janczara głowy) nigdy nie odnaleziono.
Ojciec królów
Pokonał Zakon Krzyżacki w wojnie trzynastoletniej, odzyskując Pomorze Gdańskie. Za jego panowania Polska stała się mocarstwem.
Nazywano go "Ojcem Europy" – wspólnie z żoną Elżbietą Rakuszanką miał 13 dzieci, z czego aż czterech synów zostało królami.
Za jego czasów wyginęła szlachta
Syn Kazimierza. Prowadził niefortunną wyprawę na Bukowinę w 1497 r., gdzie polska armia poniosła dotkliwą klęskę.
To do tej porażki odnosi się słynne polskie powiedzenie: "Za króla Olbrachta wyginęła szlachta".
Nihil novi
Brat Jana Olbrachta. Za jego panowania sejm uchwalił konstytucję "Nihil novi" (nic nowego), co zapoczątkowało demokrację szlachecką.
Początkowo słabo mówił po polsku. Był cichy, skryty i niezwykle rozrzutny, szybko pustosząc królewski skarb.
Mecenas renesansu
Wraz z żoną, Boną Sforzą, wprowadził w Polsce "złoty wiek" renesansu. Przebudował Wawel, wzmocnił monetę.
Słynny z przyjęcia "hołdu pruskiego" w 1525 roku na Rynku w Krakowie od Albrechta Hohenzollerna.
Ostatni Jagiellon
Zakończył panowanie dynastii. Jego największym sukcesem było doprowadzenie do Unii Lubelskiej (1569), tworzącej Rzeczpospolitą Obojga Narodów.
Zasłynął z wielkiej, tragicznej miłości do Barbary Radziwiłłówny, którą potajemnie poślubił wbrew woli matki i szlachty.
Król uciekinier
Pierwszy król elekcyjny, książę francuski. Zatwierdził "Artykuły henrykowskie" określające zasady ustroju Rzeczypospolitej.
Gdy dowiedział się o śmierci swojego brata, po kryjomu uciekł z Wawelu, by objąć o wiele cenniejszy dla niego tron Francji.
Wybitny strateg
Książę Siedmiogrodu, mąż Anny Jagiellonki. Jeden z najwybitniejszych władców elekcyjnych. Zreformował armię i odzyskał Inflanty od Rosji.
Nigdy nie nauczył się języka polskiego; z poddanymi porozumiewał się po łacinie, którą biegle władał.
Przeniesienie stolicy
Król Polski i Szwecji. Jego upór polityczny prowadził do licznych wojen ze Szwecją i Rosją. Po pożarze Wawelu zaczął przenosić dwór do Warszawy.
Był pasjonatem alchemii i rzemiosła artystycznego. Osobiście malował obrazy, wyrabiał przedmioty ze złota i srebra, a nawet reperował zegary.
Car Rosji i Król Polski
W młodości wybrany na cara Rosji. Świetny wódz, pokonał wojska rosyjskie i tureckie, wspierał kulturę i wybudował Kolumnę Zygmunta na cześć ojca.
Cierpiał na poważne ataki kamicy nerkowej i podagry, które paraliżowały go na długie miesiące podczas kluczowych operacji wojskowych.
Król czasów potopu
Ostatni z polskich Wazów. Jego panowanie to ciąg katastrofalnych wojen (Powstanie Chmielnickiego, Potop szwedzki). Finalnie abdykował w 1668 roku.
Zanim został królem, był kardynałem Kościoła katolickiego. Po abdykacji wyjechał do Francji, gdzie spędził resztę życia jako opat.
Król z przypadku
Syn słynnego Jaremy Wiśniowieckiego. Wybrany przez szlachtę niechętną zagranicznym kandydatom. Jego krótkie panowanie było okresem słabości państwa.
Znał osiem języków, jednak jego przeciwnicy polityczni kpili z niego, mówiąc, że w żadnym z nich nie ma nic mądrego do powiedzenia.
Lew Lechistanu
Genialny dowódca, który uratował Europę przed Imperium Osmańskim podczas bitwy pod Wiedniem w 1683 r. Mecenas sztuki, fundator Wilanowa.
Pisał słynne, bardzo czułe listy miłosne (tzw. Listy do Marysieńki) do swojej żony Marii Kazimiery podczas kampanii wojennych.
Saski Herkules
Elektor saski. Połączył Polskę i Saksonię unią personalną. Za jego czasów w kraju obozowały obce wojska a państwo wpadło w anarchię (Wielka Wojna Północna).
Niezwykle silny – podobno gołymi rękami łamał podkowy. Zostawił po sobie setki nieślubnych dzieci, choć samych historycznie udokumentowanych było kilkanaścioro.
Dwukrotny król-wygnaniec
Wybierany na króla przy poparciu Szwecji, a później Francji. Dwukrotnie tracił tron na rzecz Augustów saskich. Świetny polityk i filozof.
Zięć króla Francji Ludwika XV. Po utracie polskiego tronu dostał we władanie Księstwo Lotaryngii, gdzie do dziś jest wspominany jako "dobry król Stanisław".
Ostatni władca
Ostatni władca Rzeczypospolitej. Z jednej strony wielki mecenas sztuki i współtwórca Konstytucji 3 Maja, z drugiej obwiniany za upadek państwa i uległość wobec Rosji.
Był w młodości kochankiem Katarzyny II (późniejszej carycy Rosji), co bardzo pomogło mu w zdobyciu polskiego tronu.
Prześledź wydarzenia, epoki i kluczowe momenty, które ukształtowały losy królestwa, przez zabory, aż do dzisiaj.
25 grudnia