Zamek Książ (w dawnych czasach zwany „Książęcą Górą”, po łacinie Furstensten) to trzeci co do wielkości zamek w Polsce (zaraz po Malborku i Wawelu), a z całą pewnością jeden z najpotężniejszych zespołów rezydencjalno-obronnych w całej Europie Środkowej. Zlokalizowany jest w malowniczych granicach Książańskiego Parku Krajobrazowego, na północnych obrzeżach Wałbrzycha. Dziś zachwyca eklektyczną, bajkową bryłą mieszającą setki lat przeróżnych stylów architektonicznych.
Książ to miejsce obfitujące w skrajne emocje: od olśniewającego, luksusowego życia arystokratycznego rodu von Hochberg po dramatyczną, krwawą historię II Wojny Światowej i owianego mgłą mroku Projektu Riese. Zapraszamy do najpełniejszego przewodnika, który rzuci światło na wszystkie odcienie tej gigantycznej twierdzy!
Spis treści
Początki powstania – Złoty Wiek aż po czasy nazistów
Dzieje książańskiej warowni sięgają samych końcówek XIII wieku. Monumentalne mury zaczęły wznosić się już między rokiem 1288 a 1292 dzięki zapobiegliwości potężnego księcia piastowskiego, Bolka I Surowego. Ten genialny strateg dostrzegł absolutnie kluczową rolę rzeki Pełcznicy jako filara wielkiego szlaku obronnego południowych kresów księstwa świdnicko-jaworskiego.
Militarne dostojeństwo tego wschodzącego giganta od razu zwróciło uwagę najważniejszych władców europejskich. W późniejszych wiekach (kiedy zamkiem władali Czesi), z rąk do rąk przechodził by wreszcie w 1509 trafić do rąk majętnego, niezwykle bogatego rodu patrycjuszowskiego z Wrocławia – rodu von Hochberg. Ci władcy śląskich kopalń utrzymali twierdzę jako własność rodową aż do mrocznego 1941 roku.
Ogromne przebudowy – „Zamek staje się Pałacem”
Przez kilkaset lat dynastia Hochbergów potężnie zainwestowała w przebudowy, z których dwie trwale odcisnęły piętno na dzisiejszym wyglądzie warowni. Pierwsza – XVIII-wieczna „Barokizacja” – wprowadziła monumentalne założenia przypałacowe na wzór francuski i Dziedziniec Honorowy, do którego prowadzi piękny dwuwieżowy budynek bramny (tak, ten widoczny niemal na każdym zdjęciu pocztówkowym!).
Z kolei na początku XX wieku ostatni prawowity spadkobierca, hrabia Jan Henryk XV (będący notabene mężem legendarnej angielskiej arystokratki – księżnej Daisy) kazał dobudować gigantyczne neorenesansowe skrzydła południowe oraz zachodnie, potęgujące wręcz do niewyobrażalnych rozmiarów przestrzeń pałacowych korytarzy. Kompleks zamkowy z nadbudową zyskał wówczas grubo ponad 400 potężnych sal użytecznych rozmieszczonych na blisko 11 000 metrach kwadratowych samego metrażu piętrowego!
Ciekawostki o Książu – Kłopoty i Tajemnice II Wojny Światowej
Pragmatyczni turyści chętnie wyłapują unikalne drobnostki rzucające cień na suchą historię:
- Okrutny czas Projektu „Riese”: Zarekwirowany w czasie wojny przez zmilitaryzowaną Nazistowską Niemiecką organizację paramilitarną „Todt”, Książ miał zostać flagową asystą reprezentacyjną – kwaterą w której często miał gościć sam Adolf Hitler!
- Podziemia Zamku: Wykuto olbrzymie korytarze ok. 50 metrów p.p.m by wznieść tajemne, betonowe komnaty. System podziemny był drążony okrutną pracą więźniów filii obozu Gross-Rosen. Przeznaczenie tej pod-ziemnej twierdzy (liczącej dziś blisko 3,2 tys km² dostępnych sztolni) do dziś rodzi spekulacje, od chowania zrabowanego złota aż po tajne projekty technologiczne rzeszy (jak np. napęd rakiet antygrawitacyjnych Die Glocke).
- Słynna Księżna Daisy: „Maria Teresa Oliwa Cornwallis West” nie kochała sztywnego pruskiego gorsetu arystokracji śląskiej. Pomagała robotnikom, ubogim, prowadziła potężne zaopatrzenie charytatywne na wojnie za co była na językach całej rzeszy a zarazem ulubienicą tłumów do dzisiaj! W roku 2023 Wałbrzych obchodził wielki „Rok Księżnej Daisy”.
Ile zapłacimy? Cenniki i godziny zwiedzania (stan 2024/2025)
Z racji ogromu ekspozycji (podziemia, komnaty górne, wielka wałbrzyska Palmiarnia, tarasy oraz stadnina koni) w kasach Zamku Książ znajdziemy bardzo szeroki wachlarz pakietów biletowych zwiedzania dopasowanych do naszych czasowych i fizycznych możliwości.
Średnie ceny za Bilet (standardowy Zamek (z ułatwieniem Audioguide) + przepiękna Palmiarnia ufundowana niegdyś dla arystokracji:
- Bilet podstawowy (Normalny): ok. 45-50 PLN.
- Bilet Ulgowy (studenci i wiek szkolno-emerytalny): ok. 35-40 PLN.
Wielu uważa jednak, za punkt nadrzędny pójście na Całodniową Ekstremę Biletową ALL-INCLUSIVE (Czyli Zamek + Palmiarnia + owiane legendą mroczne Podziemia trasą 1H przewodnikową + Stadnina): Wtedy koszta balansują w taryfie 65 – 75 PLN od normalnego zwiedzającego dorosłego.
Niesamowitą, wyprzedawaną na tygodnie w przód perłą tej instytucji kulturowej jest Słynne Nocne Zwiedzanie – z przewodnikiem wcielającym się w rolę historyczną, bez cienia świateł żarowych, spacer po podziemiach i najbardziej upiornych salach (koszt często oscylujący w 70-80 PLN).
Godziny przyjęć zwiedzających:
- Wysoki sezon ciepły (od kwiecień do końca październikowych ferii): Od poniedziałku do samego piątku: 9:00 – 18:00 (Ostatnie drzwi z podziemiami otwierają się do 17), zaś Weekendy (Soboty i Niedziele) przedłużają życie w komnatach w rytmie 9:00 – 19:00. Pamiętaj, aby do rezerwowanych pakietów z Podziemiami ustawić się sporo przed ustaloną z góry precyzyjną o godzinie minutowej na bilecie!
- Cichszy i chłodniejszy czas (np. zima, grudzień): Przeważnie Zamek jest otwarty w krótszej dynamice np. w dni robocze 9:00 – 16:00. Na grudniowe wieczory i weekendy startują potężne i uwielbiane przez przyjezdnych rzesze słynne „Ogrody Światła” ciągnące się długo po zapadnięciu mroku w bajkowym formacie spacerowym po świetlnych dziedzińcach i tarasowych kaskadach wokół bryły.
Mapa Dojazdowa i Logistyka Turystyczna do Książa
To absolutny hit na Dolnośląskiej logistyce. Nawet turyści nie zmotoryzowani dojadą do samych stóp bajkowej twierdzy ze Śródmieścia publicznym rozkładowym Wałbrzyskim (często linia numer 8 i bardzo lubiana 12 mają pętlę pod dziedzińcem wejściowym).
Zmotoryzowani i wiozący rodziny dojadą z głównej Trasy Wrocław – Świdnica drogą „krajówką 35” pędząc bezpośrednio do Świebodzic a stamtąd na bardzo obszerne płatne strefy zielonych Parkingów Głównych – „Stado Ogierów” przy Palmiarni oraz Parking bezdrożowy Główny przy przedbramiu.
Osoby żądne spacerów z zachwytem polecamy z perspektywy starych map „Ścieżkę Hochbergów”. Ta długa blisko 1,5 godzinna promenada przez głębokie leśne kotły i jary zaczynająca się często z samej miejskiej bazy, porywa klimatem skał pełnych starych grobowców „Starego Książa” na szczytowej partii góry oddzielonej korytem rwącej Pełcznicy, idealnej na zerknięcie na fasady pałacowego giganta.
