Czas
Zaborów
1795 — 1918
Tragiczne 123 lata bez państwowości na mapach Europy. To epoka heroicznych powstań narodowych, zesłań na Sybir, ale także wybitnej sztuki romantycznej i pozytywistycznej pracy u podstaw.
Poznaj historię ↓Czy wiesz, że...
Zniknięcie z map
Katarzyna Wielka wydała w 1797 roku tajny edykt, który zakazywał używania nazwy "Królestwo Polskie" w dokumentach dyplomatycznych na zawsze.
Twórcy bez państwa
Fryderyk Chopin większość swojego życia po 1830 roku spędził na emigracji w Paryżu. Był zmuszony opuścić Polskę z powodu represji carskich i nigdy do niej nie powrócił.
Hymn Legionów
Mazurek Dąbrowskiego został napisany przez Józefa Wybickiego we Włoszech w 1797 roku jako Pieśń Legionów Polskich służących pod sztandarami Napoleona.
Tajne Nauczanie
Gdy w zaborze rosyjskim zaostrzono rusyfikację, w samej Warszawie w tajnych polskich szkołach (tzw. kompletach) uczyło się potajemnie kilkadziesiąt tysięcy dzieci, ryzykując aresztowaniami.
Wielka Emigracja
Po klęsce Powstania Listopadowego (1831), ponad 10 000 elit polskich (oficerów, polityków, poetów jak Mickiewicz czy Słowacki) wyjechało na zachód Europy, tworząc tam wolną polską kulturę.
Represje i Sybir
Po upadku powstań (Listopadowego i Styczniowego) na Syberię zesłano łącznie dziesiątki tysięcy Polaków. Wielu z nich zostało zmuszonych do katorżniczej pracy w kopalniach.
Powstanie w gettach?
Żydzi polscy również aktywnie uczestniczyli w walkach narodowowyzwoleńczych. W czasie Powstania Kościuszkowskiego w 1794 r. Berek Joselewicz sformował specjalny pułk starozakonnych.
Wóz Drzymały
W zaborze pruskim polski chłop Michał Drzymała nie otrzymał zgody na budowę domu na własnej ziemi. Zamieszkał więc w wozie cyrkowym, przenosząc go o kilka metrów każdego dnia, by kpić z niemieckiego prawa.
Bohaterowie Niewoli
Tadeusz Kościuszko
Najwyższy Naczelnik Sił Zbrojnych w powstaniu 1794. Wybitny inżynier wojskowy, bohater wojny o niepodległość Stanów Zjednoczonych.
Jan Henryk Dąbrowski
Generał, twórca Legionów Polskich we Włoszech, walczących u boku Napoleona. Symbol nadziei na wyzwolenie ojczyzny.
Ks. Józef Poniatowski
Bratanek ostatniego króla. Naczelny wódz armii Księstwa Warszawskiego, jedyny obcokrajowiec będący Marszałkiem Francji. Zginął w Bitwie Narodów pod Lipskiem.
Romuald Traugutt
Ostatni dyktator Powstania Styczniowego. Zreorganizował tajne państwo i siły partyzanckie. Stracony na stokach Cytadeli Warszawskiej w 1864 r.
Dezydery Chłapowski
Twórca koncepcji walki gospodarczej z zaborcą. Zamiast powstania zbrojnego propagował nowoczesne rolnictwo i spółdzielczość (Praca Organiczna).
Kluczowe wydarzenia
Powstanie Legionów
We włoskim Reggio Emilia powstają oddziały wspierające Republikę Francuską w zamian za obietnicę wolnej Polski.
Księstwo Warszawskie
Na mocy pokoju w Tylży Napoleon tworzy namiastkę państwa polskiego, wprowadzając Kodeks Napoleona.
Kongres Wiedeński
Ostateczny podział Europy po wojnach napoleońskich. Z części ziem polskich utworzono zależne od Rosji Królestwo Polskie (tzw. Kongresówkę).
Powstanie Listopadowe
Zbrojny zryw oficerów ze Szkoły Podchorążych w Warszawie, który przerodził się w regularną wojnę z Rosją. Upadek skutkuje zniesieniem konstytucji Królestwa.
Powstanie Styczniowe
Największe z polskich powstań. Prowadzone w formie wojny partyzanckiej przeciw potężnej armii carskiej. Skutkowało masowymi zesłaniami na Sybir i drastyczną rusyfikacją.
Strajk we Wrześni
Słynny protest polskich dzieci przeciwko modlitwie i nauczaniu religii w języku niemieckim.
Wybuch I wojny
Główni zaborcy (Rosja z jednej, Niemcy i Austro-Węgry z drugiej strony) stają przeciwko sobie. Pojawia się realna szansa na odbudowę państwa.
Spuścizna epoki
Romantyzm Polski
Powstanie największych dzieł literackich, muzycznych i malarskich (Chopin, Mickiewicz, Słowacki, Matejko), które podtrzymywały świadomość narodową w czasach niewoli.
Praca u Podstaw
Rozwój edukacji, zakładanie kółek rolniczych, spółdzielni kredytowych (np. przez ks. Piotra Wawrzyniaka), modernizacja miast w drugiej połowie XIX wieku.
Fenomen Tajnego Państwa
Podczas Powstania Styczniowego wykształcił się fenomen tajnej struktury państwowej - działały konspiracyjne sądy, pobierano podatki narodowe i funkcjonowała podziemna prasa.
Tradycja Niepodległościowa
Kult męczeństwa za ojczyznę i etos powstańca stworzyły silny fundament patriotyzmu, który pozwolił narodowi polskiemu przetrwać próbę czasu.